Przedstawiciele polskich spółek energetycznych ORLEN Termika, PGE Polska Grupa Energetyczna oraz Enei Wytwarzanie podsumowali tempo realizacji projektów inwestycyjnych, przeprowadzanych w ramach transformacji energetycznej, i wspólnie określili szanse i zagrożenia na zachowanie terminów. Według nich inwestycje energetyczne wymagają szczególnych przepisów, a branża, która zapewnia bezpieczeństwo energetyczne, powinna posiadać skuteczne narzędzia, które umożliwiłyby odpowiedzialne podejmowanie decyzji i sprawne realizowanie inwestycji.
Według zapowiedzi premiera Donalda Tuska Polska w ciągu najbliższej dekady zainwestuje 1 bilion złotych w energetykę, infrastrukturę, linie przesyłowe, elektrownie. To jeden z największych projektów inwestycyjnych w historii naszego kraju. Przedstawiciele branży energetycznej przekonują, że od strony regulacyjnej nie napotykają problemów przy realizacji swoich projektów. W ich opinii największym zagrożeniem dla inwestycji są bariery administracyjne i środowiskowe – uzyskiwanie zezwoleń środowiskowych, które przekładają się na pozwolenia na budowę. Te z kolei ich zdaniem często są umyślnie blokowane, aby maksymalnie wydłużyć proces pozyskiwania odpowiednich decyzji i tym samym zniechęcić inwestora do kontynuowania projektu.
„Branża energetyczna pada ofiarą dezinformacji i działań mogących opóźniać inwestycje” – powiedział Andrzej Gajewski, prezes zarządu ORLEN Termika, podczas debaty PAP „Inwestycje, które nie mogą czekać. Bariery w procesie dekarbonizacji energetyki”.
Według prezesów ORLEN Termika, PGE i Enei Wytwarzanie uczestniczących w debacie PAP zdarzają się sytuacje, w których przekaz organizacji proekologicznych nie oddaje w pełni złożoności funkcjonowania sektora energetycznego. Bywa, że merytoryczna dyskusja dotycząca transformacji energetycznej ustępuje miejsca populistycznym hasłom, opartym na emocjach, co prowadzić może do uproszczeń i nieporozumień w odbiorze społecznym, a także przekłada się na tempo realizacji ważnych inwestycji.
Uczestnicy debaty podkreślili, iż nie negują prawa do udziału strony społecznej, zarówno mieszkańców, jak i przedstawicieli organizacji ekologicznych w postępowaniu administracyjnym i sami organizują spotkania konsultacyjne jeszcze przed rozpoczęciem procesu pozyskiwania decyzji środowiskowej, by mieć szansę uwzględnić pozyskane opinie w ostatecznym kształcie realizowanych inwestycji. Natomiast dostrzegają poważne zagrożenie związane z działaniami mającymi na celu bezzasadne blokowanie inwestycji, do tego przy użyciu argumentów opierających się na domniemaniu lub nadinterpretacji.
Marcin Laskowski, wiceprezes zarządu PGE, zauważył, że branża energetyczna, będąca w trakcie ogromnej transformacji energetycznej, zmuszona jest prowadzić kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa kraju inwestycje w dobie dezinformacji. Jego zdaniem ma miejsce granie na emocjach społecznych i przedstawianie inwestycji w niekorzystnym świetle. „Mamy kompetencje, żeby odpowiedzialnie przygotowywać projekty i je realizować” – zauważył wiceprezes zarządu PGE. – „Dochowujemy staranności na każdym etapie inwestycji. Prowadzimy dialogi ze stroną społeczną, bo wiemy, że jest to ważny etap w procesie inwestycyjnym. Tymczasem nieuzasadnione protesty, pojawiające się na różnych etapach realizacji projektu, mogą wpływać na opóźnienie inwestycji o kluczowym znaczeniu dla Polski i społeczeństwa”.
„Sam fakt, że odchodzimy od węgla, już jest pozytywny, a dodatkowo wybieramy najnowocześniejsze, a więc najbardziej przyjazne środowisku technologie, który są dostępne na rynku. Nie kryjemy się z inwestycjami, prowadzimy dialog społeczny, jesteśmy otwarci na konstruktywne rozmowy” – dodał prezes zarządu ORLEN Termika.
Samo opóźnienie inwestycji wpływa negatywnie na bezpieczeństwo dostaw energii i w przypadku inwestycji polegających na dekarbonizacji aktywów opóźnia dostosowanie się zakładów do bardziej restrykcyjnych norm ochrony środowiska. Podstawą prawną umożliwiającą udział stron w postępowaniu i składanie skarg jest tzw. Ustawa OOŚ. Jej przepisy stanowią transpozycję Dyrektywy UE. Organ prowadzący postępowanie musi rozpatrzyć każdy głos wpływający w ramach procesu uzyskiwania decyzji środowiskowej.
Prezes ORLEN Termika przytoczył przykład jednej z takich sytuacji. „W 2023 roku uzyskaliśmy decyzję na remont komina w EC Siekierki i decyzja ta została zaskarżona przez fundację środowiskową. Uzasadnienie składało się z jednego zdania >>Fundacja nie jest przekonana co do dokładności raportu…<<” – mówił. – „Proces uzyskania pierwszej decyzji w procesie inwestycyjnym wydłużył się o 6 miesięcy z powodu jednego zdania niepopartego żadnymi argumentami i opiniami”.
Jak wskazano podczas debaty, obecny sposób działania stron zaskarżających postępowania polega na powtarzającym się schemacie: brak ich udziału w trakcie postępowania administracyjnego, początek wnoszenia uwag tuż przed zakończeniem postępowań, intensyfikacja uwag przed wydaniem decyzji, a na końcu zaskarżenie decyzji. Mimo składanych przez Inwestora wyjaśnień, weryfikowanych i akceptowanych przez organ, zaskarżający w nieskończoność łapią się tych samych argumentów. Nie ma mechanizmu, w którym liczba uwag i ich zakres merytoryczny byłby weryfikowany.
Piotr Andrusiewicz, prezes zarządu Enei Wytwarzanie, zwrócił uwagę na problem, wynikający z faktu, że organizacje pozarządowe – ale również inni uczestnicy będący stroną w postępowaniu administracyjnym – nie ponoszą odpowiedzialności za swoje działania, w tym za wielokrotne wnoszenie tych samych zaskarżeń. „Możliwość oddziaływania organizacji ekologicznych na każdym etapie inwestycji, nawet po rozpoczęciu jej realizacji, może prowadzić do dużych zmian harmonogramu. Dlatego zasadne jest wprowadzenie rozwiązań, które ograniczą bezpodstawne protesty. Wprowadzenie np. systemu kar pomogłoby ograniczyć bezpodstawne protesty” – ocenił Piotr Andrusiewicz.
Zdaniem uczestników debaty sposobem na zagwarantowanie terminowości przeprowadzanych w ramach transformacji energetycznej inwestycji mogłaby być specustawa dla branży energetycznej, podobna do regulacji przyjętych przed Euro 2012, czy przy budowie autostrad.
„Apelujemy o uwzględnienie naszej specyfiki. Inwestycje strategiczne dla bezpieczeństwa energetycznego państwa – jak nasze – wymagają szczególnych przepisów. Specustawa mogłaby być takim panaceum” – mówił Marcin Laskowski.
Prezes zarządu Enei Wytwarzanie zaproponował stworzenie katalogu strategicznych inwestycji, dla których określono by termin składania odwołań od decyzji, co pozwoliłoby na ustalenie przewidywalnego harmonogramu oddania ich do eksploatacji. „Najważniejsze jest jednak, aby uwagi do projektów można było zgłaszać jednorazowo, a nie na każdym etapie realizacji inwestycji” – zaznaczył.
Dodatkowo odniósł się do konieczności przyspieszenia procedur dla kluczowych inwestycji infrastrukturalnych oraz wprowadzenia sankcji dla podmiotów nieuzasadnienie blokujących procesy decyzyjne istotne dla transformacji Polski.
Inną propozycją uczestników debaty jest powołanie centralnego organu – urzędu rozpatrującego przypadki (protesty, zaskarżanie decyzji) mogące opóźnić inwestycje.
„Nasze inwestycje zwyczajnie muszą powstać dla zagwarantowania bezpieczeństwa energetycznego państwa. W naszym przypadku nie ma inwestycji nieprzemyślanych, wszystkie ułożone są tak, żeby zapewnić stabilność dostaw ciepła i energii” – podsumował Andrzej Gajewski, prezes zarządu ORLEN Termika.
